Suốt một thập kỷ qua, rừng ngập mặn và thảm cỏ biển - những hệ sinh thái các-bon xanh điển hình - luôn chiếm vị trí trung tâm trên bàn đàm phán toàn cầu về khí hậu. Nhờ nắm giữ tới 17% diện tích rừng ngập mặn và cỏ biển của toàn thế giới, Indonesia trở thành hạt nhân trong chương trình nghị sự này.
Một trong những hệ sinh thái cỏ biển quan
trọng của Indonesia. Ảnh: BRIN
Thế nhưng, có một thực tế là cộng đồng quốc tế thường chỉ tập trung thảo luận về các mục tiêu phục hồi sinh thái, thị trường tín chỉ hay cơ chế tài chính xanh, mà quên mất một câu hỏi mang tính nền tảng: Rốt cuộc, ai sẽ là người trực tiếp xắn tay vào hiện thực hóa quá trình chuyển đổi này? Nghiên cứu mới đây chỉ ra rằng, câu chuyện các-bon xanh không chỉ dừng lại ở những phép tính khô khan nhằm đong đếm xem hệ sinh thái lưu trữ hay phát thải bao nhiêu khí nhà kính. Lĩnh vực này còn đòi hỏi khả năng giải quyết những bài toán đánh đổi hết sức phức tạp giữa quản trị, chính sách, tài chính và đặc thù sinh kế trên thực địa.
Do đó, để biến tầm nhìn thành hiện thực, tiền bạc hay chính sách ưu việt là chưa đủ. Cốt lõi nằm ở con người. Việc trang bị cho họ những kỹ năng chuyên biệt để tiếp cận các-bon xanh một cách toàn diện đang bị xem nhẹ, trở thành một trong những điểm khuyết lớn nhất trên hành trình xây dựng nền kinh tế biển xanh bền vững.
Hơn cả một chuyên gia sinh thái
Về bản chất, "các-bon xanh" là khả năng hấp thụ và lưu trữ lượng lớn khí CO2 của các hệ sinh thái ven biển. Để thiết kế và hiện thực hóa các dự án này, Indonesia không chỉ cần những nhà khoa học say sưa nghiên cứu trong phòng thí nghiệm. Quốc gia này cần một đội ngũ đa năng: từ những người trực tiếp trồng rừng, các nhà hoạch định chính sách, chuyên gia tài chính cho đến những điều phối viên cộng đồng.
Thực tiễn cho thấy ranh giới giữa các công việc này vô cùng mỏng manh. Một nhà sinh vật học biển hoàn toàn có thể phải kiêm luôn vai trò "dân vận", trực tiếp thiết kế những dự án vừa đáp ứng mục tiêu giảm phát thải, vừa lấp đầy nhu cầu sinh kế cho ngư dân bản địa. Chính sự giao thoa này định hình nên ý nghĩa thực chất của công việc các-bon xanh. Dù vậy, hiểu biết chung về bộ kỹ năng cần thiết cho tương lai vẫn còn quá nhiều khoảng trống. Các tài liệu hiện hành gần như chỉ phân tích khía cạnh sinh thái học, hiếm khi mổ xẻ những rào cản kinh tế và xã hội chằng chịt tại cơ sở.
Vượt khỏi tư duy hoạt động rời rạc
Trong nhiều ngành nghề, tiêu chuẩn năng lực là thước đo bắt buộc để đánh giá chuyên môn. Áp dụng vào lĩnh vực các-bon xanh, một bộ tiêu chuẩn chuẩn mực sẽ vạch ra lộ trình đào tạo rõ ràng, giúp chuẩn hóa chất lượng dự án và định hướng nghề nghiệp dài hạn. Indonesia hiện đã ban hành một số cẩm nang hướng dẫn đo lường các-bon xanh rừng ngập mặn hay Tiêu chuẩn năng lực nghề nghiệp quốc gia (SKKNI). Tuy nhiên, các công cụ này lại đang hoạt động khá rời rạc. Sự thiếu vắng một khung chính sách mang tính "tổng phổ" để kết nối các mảnh ghép này đang làm giảm đi hiệu quả thực thi trên thực tế.
Bản thân các dự án các-bon xanh luôn khát nhân lực liên ngành. Một chuyên gia đo lường, báo cáo và thẩm định (MRV) nhằm xuất bản các bộ số liệu các-bon chính xác không thể làm việc hiệu quả nếu thiếu đi kỹ năng giao tiếp mềm mỏng để thuyết phục cộng đồng. Sinh mệnh của các hệ sinh thái này gắn chặt với sinh kế và văn hóa của cư dân bản địa. Nếu không được người dân đồng thuận tham gia, mọi dự án bảo tồn đều khó lòng bền vững. Vì thế, lực lượng lao động tương lai bắt buộc phải sở hữu song song cả năng lực khoa học kỹ thuật lẫn nghệ thuật gắn kết công chúng. Sự đồng thuận của người dân chính là "giấy phép xã hội" tối thượng, quyết định việc dự án có thể phân chia lợi ích công bằng và bám rễ lâu dài hay không.
Nuôi dưỡng nhân lực cho tương lai
Tham vọng khí hậu - đại dương của Indonesia chỉ là một bước đệm trong bức tranh lớn về nền kinh tế biển xanh. Quá trình chuyển mình này đầy rẫy thách thức, nhưng cũng đồng thời mở ra cơ hội vàng để kiến tạo những lộ trình nghề nghiệp mới mẻ và các chương trình đào tạo chuyên sâu. Làm thế nào để sự phát triển của nguồn nhân lực bắt kịp nhịp đập của các chính sách khí hậu? Kỹ năng nào sẽ lên ngôi trong mười năm tới? Làm sao để các tiêu chuẩn năng lực vừa đủ linh hoạt nhưng vẫn giữ được sự khắt khe về chất lượng? Đây là những bài toán gai góc mà giới chức và các bên liên quan cần ngồi lại mổ xẻ ngay từ lúc này.
Với lợi thế sở hữu sẵn một mạng lưới chuyên gia am hiểu sâu sắc bản địa, điều Indonesia cần làm là mạnh tay đầu tư vào con người. Việc nuôi dưỡng một lực lượng lao động liên ngành, năng động và sẵn sàng thích ứng không phải là một phương án ép buộc, mà là chiếc chìa khóa vạn năng để mở ra tương lai bền vững cho nền kinh tế biển xanh.
Hồng Ngọc, nguồn: https://nongnghiepmoitruong.vn/giai-con-khat-nhan-luc-carbon-xanh-tai-indonesia-d836561.html, ngày 17/10/2026 (TN trích dẫn)